Leita

Fræðimenn hafa vitaskuld aldrei verið neinum vafa um hvar Alþingi var haldið, enda lagðist þinghald þar ekki niður fyrr en árið 1798, þó svo að hlutverk þess hefði breyst í gegnum tíðina. Öðru máli gegndi um vorþingstaðina, því þar höfðu vorþing ekki verið haldin frá því á miðöldum, en haustþingin höfðu sum verið haldin lengur. Um miðja 19. öld hafði mikill pólitískur áhugi vaknað á þessum stöðum og voru t.a.m. haldnir fundir á nokkrum stöðum þar sem menn töldu vera leifar vorþinga.

Fram yfir miðja 19. öld voru nokkrar tilraunir gerðar til að safna upplýsingum um vorþingstaðina. Árni Magnússon safnaði lýsingum af þessum stöðum á sínum tíma og sama gerði fornleifanefndin í Kaupmannahöfn og síðar Bókmenntafélagið, í báðum tilvikum fór fram allsherjarsöfnun upplýsinga um fornleifar á landsvísu.

Hinn merki fornfræðingur Kristian Kålund var á ferð um Ísland árin 1872-74 og safnaði upplýsingum um sögustaði. Í sögustaðariti sínu dró Kålund saman fyrirliggjandi vitneskju um forna þingstaði og safnaði örnefnum er gáfu vísbendingar um þinghald eða dóma, en gerði jafnan ekki nákvæma athugun á vettvangi.

Á árunum 1880-1910 leitaði Fornleifafélagið að minjum allra vorþingstaða, en misvel gekk að finna minjarnar. Sigurður Vigfússon fann minjar allra helstu þingstaða í Vestfirðingafjórðingi, þ.e. Þingnesþings, Þórsnesþings og Þorskafjarðarþings, einn, þ.e. Hegranesþing, í Norðlendingafjórðungi, en leitaði árangurslaust að Húnavatnsþingi í sama fjórðungi. Í Austfirðingafjórðungi fann hann eingöngu leifar Múlaþings. Í Sunnlendingafjórðungi skoðaði Sigurður minjar Þingskálaþings og leitað minja
Kjalarnesþings á Kjalarnesi, án árangurs. Þar hafa engar minjar fundist, en bent hefur verið á sérkennilegar fornleifar á Krossnesi, sem einnig er nefnt Þingnes, að norðaverðu við Elliðavatn. Ekki gerði hann uppdrætti af stöðunum, en lýsti lengd og lögun hverrar tóftar og greindi frá munnmælum um hvaða höfðingjar sögualdar hafi þar tjaldað hverja tóft ef slíkar upplýsingar var að finna. Brynjúlfur Jónsson rannsakaði einnig minjar um þinghald fyrir félagið og gerði frumstæða uppdrætti af nokkrum stöðum. Þar bættust við lýsingar og uppdrættir af Árnesþingi í Sunnlendingafjórðungi, Húnavatnsþingi, og Vaðlaþingi í Norðlendingafjórðungi. Brynjúlfur reyndi einnig að finna leiðarþingstaði og fór þar einkum eftir örnefnum. Hann skoðaði m.a. fornleifar á Leiðarnesi við Fnjóská, og leitaði einnig að Leiðvelli á Akranesi, en án árangurs.

Daniel Bruun fór á allnokkra vorþingstaði og gerði af þeim vandaða uppdrætti, auk þess sem hann réðst í uppgröft á einni búðatóft á Vaðlaþingi og í Þingey. Fyrri uppdrættir höfðu fremur verið hálfgerðar skissur, en nú voru þetta vandaðar uppmælingar er sýndu legu og gerð mannvirkja á þessum stöðum.

Hinir fornu vorþingstaðir voru í brennidepli á blómaskeiði rómantískrar fornleifafræði á Íslandi á ofanverðri 19. öld - þar sem áhersla var m.a. lögð á að finna minjar um stjórnarhætti á þjóðveldisöld - en hafa lítt verið kannaðir síðan. Illa farnar leifar þingbúðar á Hegranesi voru grafnar upp vegna vegagerðar árið 1974, og grafið var í nokkur forn mannvirki á Þingnesi (Krossnesi) við Elliðavatn á árunum 1981-1986.


 © FSÍ
Bárugötu 3, 101 Reykjavík l tel: +354-5511033 l fax: +354-5511047 l  fsi@instarch.is